SBMU
Skip navigation links
پورتال مرکز
معرفی
واحدهای تحت پوشش
ارتقاء کيفيت
ریاست
معاونتها
تماس با ما
مراکز بهداشتی درمانی صادرکننده کارت
صفحه اصلی
جستجو
Skip navigation links
لینکهای آموزشیExpand لینکهای آموزشی
برنامه های در حال اجراExpand برنامه های در حال اجرا
بهداشت تغذیهExpand بهداشت تغذیه
 
 

  

سلامت زنان


بسیاری از مواردی که بر سلامت زنان اثر دارد در ارتباط با تغییرات هورمونی مربوط به سیکل ماهانه می باشد. پوکی استخوان، بیماری قلبی و برخی سرطان ها بیماری هایی هستند  که تحت تاثیر هورمون های خاص قرار دارند. بارداری و شیردهی نیز بر سلامت زنان اثردارند. تحقیقات جدید ارتباط مزایای ثابت بودن وزن و کاهش خطر دیابت و سلامت بهتر استخوان ها را با شیردهی نشان می دهد. بنابراین ، تشویق زنان به شیردهی یک راهبرد پیشگیری برای سلامت بعدی مادر و شیرخوارش می باشد. تغییرات هورمون های استروژن و پروژسترون در سیکل باروری زنان سلامت آنان را تحت تاثیر قرار می دهد. یک سری علایم جسمی و روانی پیچیده به نام سندرم پیش از قاعدگی در ارتباط با سیکل ماهانه وجود دارد. علایم گزارش شده متغیر می باشد ولی به صورت عدم حس راحتی کامل، اضطراب، افسردگی، خستگی، درد پستان و گرفتگی عضلات گزارش شده اند. این علایم حدود یک هفته تا 10 روز قبل از شروع سیکل ماهانه اتفاق می افتد و شدت آنها تا زمان شروع قاعدگی افزایش می یابد. علت خاص یا درمانی برای سندرم پیش از قاعدگی مشخص نشده است.                              

 رژیم غذایی با سدیم و کربوهیدرات تصفیه شده  بالا  نیز در ارتباط با علایم سندرم پیش از قاعدگی گزارش شده اند ولی شواهد کافی برای توصیه ها وجود ندارد. با این وجود، تجزیه و تحلیل رژیم غذایی زنان و مشاوره برای دریافت کافی تمام مواد مغذی همراه با تاکید بیشتر بر رژیم غذایی گیاهی مانند غلات دانه کامل، میوه جات، سبزیجات، منابع کم  چربی  یا بدون چربی پروتئین، لبنیات کم چربی یا نوشیدنی های سویا مداخلات منطقی به نظر می رسند. ورزش و فعالیت شامل روش های آرام سازی (ریلکسیشن) نیز در تخفیف علایم موثر بوده اند. وقتی سیکل ماهانه به دلیل سن یا برداشتن اندام های باروری خاتمه می یابد زنان مسایل بهداشتی و تغذیه ای خاصی خواهند داشت. دوران قبل از یائسگی و یائسگی معمولا" در اواخر دهه 40 سن شروع می شوند، اگر چه ژنتیک، سلامت کلی و سن شروع قاعدگی زمان آن ها را تغییر  می دهند. معمولا" تولید استروژن در حدود 50 سالگی کاهش می یابد که اثرات ان قطع سیکل ماهانه و از دست دادن مزایای بهداشتی استروژن است. حتی بعد از قطع تولید استروژن توسط تخمدان ها مقداری استروژن  ضعیف تر توسط غدد آدرنال ساخته می شود و مقداری از آن در بافت چربی ذخیره می گردد.                                                                      

 وقتی استروژن کاهش می یابد علایم در ارتباط با یائسگی ظاهر می شود. شروع یائسگی و  عوارض جانبی آن متغیر می باشد. در برخی زنان یائسگی کاهش تدریجی در تعداد و طول مدت سیکل ماهانه است در حالی که در برخی دیگر قطع ناگهانی ایجاد می شود. علایمی که بیشتر گزارش می شوند عبارتند از سطح پایین انرژی و علایم عروقی که گر گرفتگی نامیده می شود. سلامت استخوان ها، قلب و مغز تحت تاثیر قرار می گیرد. کاهش در استروژن در گردش منجر به کاهش توده استخوان می گردد.  سطوح پایین استروژن در گردش روی چربی خون نیز اثر دارد که نتیجه آن افزایش کلسترول تام و LDL و کاهش HDL  می باشد. عملکرد مغز به خصوص حافظه نیز تحت تاثیر قرار میگیرد. بسته به زمان درمانی هورمونی تغییرات منفی ممکن است به تاخیر افتاده یا تخفیف یابد.                                                                                                                               

 برای مدیریت یائسگی با استفاده از رژیم غذایی تاکید بر دریافت غذاهای گیاهی است که به علت مزایای استروژن های گیاهی، فیبر محلول و ترکیبات دیگر موجود در آن ها می باشد که ممکن است در تنظیم کلسترول خون موثر باشند. دریافت مقادیر کافی کلسیم، ویتامینD، ویتامین K و منیزیم برای محافظت و سلامت استخوان ها مهم می باشد. مزایای استروژن های گیاهی مانند ایزوفلوون سویا هم چنان توسط مطبوعات به عنوان راهی برای کنترل گرگرفتگی توصیه می شود. در حال حاضر تحقیقاتی برای صحت این توصیه ها در حال انجام است. از آن جایی که کسب وزن اضافه در  برخی زنان گزارش شده است، تعادل بین دریافت غذا و فعالیت و انتخاب غذاهای با چگالی بالای مواد مغذی و کم چربی توصیه کلی می باشند. فعالیت جسمی شامل ورزش ایروبیک و استقامتی و نیز ورزش هایی که در ان ها وزن بدن روی استخوان قرار می گیرد برای سلامت استخوان، سلامت قلب و عروق، سلامت روانی و راهی برای ایجاد تعادل کالری و مدیریت وزن مفید هستند.

اهمیت تغذیه در سنین 45 تا 60 سالگی


-1حفظ توده استخوانی و پیشگیری از پوکی استخوان :


• نیاز به ویتامین D و کلسیم در این سنین بیشتر است.
• 
تاکید بر افزایش مصرف لبنیات کم چربی
• 
تاکید بر کاهش مصرف نمک و سدیم


2- کنترل برخی عوارض ناشی از یائسگی نظیر گر گرفتگی و اختلالات روحی 


• تاکید بر مصرف غذاهای حاوی ویتامین B6  (ماهی، غلات کامل، آجیل ها، اسفناج و حبوبات)
• 
تاکید بر مصرف غذاهای حاوی منیزیوم  (حبوبات، آجیل های کم نمک)
• 
تاکید بر مصرف غذاهای حاوی فیتواستروژن ها ( لوبیا سویا،شیر سویا، هویج و جو)


• 3- پیشگیری و کنترل برخی از  بیماری ها شایع نظیر :


• بیماری های قلبی – عروقی
• 
دیابت
• 
چاقی مرکزی
• 
فشارخون بالا

عوامل خطر مرتبط با شیوه زندگی

• 1- استعمال دخانیات
• 2-
استرس
• 3-
کم تحرکی
• 4-
چاقی
•  10%
کاهش در وزن = 20% کاهش در خطر بروز بیماری های قلبی- عروقی
• 5-
برخی بیماری ها نظیر دیابت و هیپوتیروئید
• 6-
عوامل تغذیه ای : (تعادل انرژی- چربی های غذایی)

 


اسیدهای چرب اشباع (SFA )


 مهمترین منابع : غذاهای حیوانی وü لبنیات
 SFA
با مقاومت به انسولین ارتباط مستقیم دارد و جایگزین کردن آن باü PUFA  و MUFA در بهبود حساسیت به انسولین موثر است.
 
مقدار چربی اشباع در برخیü مواد غذائی
در یک الگوی غذایی سالم حداکثر 10% کل کالری دریافتی باید از  چربی های اشباع تامین شود.
(
در حدود 20 گرم )  مقدار چربی اشباع(گرم)  وزن(گرم)  
 4.2 30 
پنیر فتا
 6.2 30 
پنیر خامه ای
 8.7 15 
کره
 1.7 50 
تخم مرغ
 5.1 240 
شیر پرچربی
 2.9 240 
شیر کم چربی
 5.9-9.5 100 
گوشت

اسید های چرب غیر اشباع با یک باند دوگانه (MUFA )


• مهمترین منابع غذائی : روغن زیتون ، روغن کانولا ، پسته ، بادام و آووکادو 
 
• MUFA
زمانی می تواند باعث افزایش HDL-C باشد که میزان چربی اشباع غذا پایین باشد.
مقدار چربی MUFA در 100 گرم برخی روغن های گیاهی
مقدار چربی ماده غذایی
75  
روغن زیتون 
30  
روغن ذرت
46.4  
روغن بادام زمینی
42.8  
روغن سویا
15  
روغن آفتابگردان
61  
روغن کانولا

اسید های چرب غیر اشباع با چند باند دوگانه (PUFA )


 مهمترین منابع غذائی : روغن ذرت ،ü آفتابگردان ، سویا و دانه های روغنی نظیر گردو و کنجد
 
جایگزین کردن SFAs  باü PUFAs = کاهش LDL و HDL
 
چربی های امگا 3 که در ماهی ، روغن کانولا و سویا وü همچنین گردو وجود دارند علاوه برتاثیر در کاهش TG ، VLDL و LDL با تحریک ترشح پروستاگلندین ها در تعدیل فشارخون نقش دارند.
 
نقش LC ω-3 در افزایش سیالیتü غشاء سلول ها  و کاهش فاکتورهای التهابی است. جایگزین شدن EPA و DHA به جای SFA در فسفولیپیدهای غشاء سلول های کبدی و عضلانی وافزایش سیالیت آنها می تواند در بهبود پروفایل لیپیدهای سرم و احتمالا افزایش حساسیت به انسولین موثر باشد.

اسیدهای چرب ترانس


 منابع غذائی : روغن نباتی جامد ؛ü غذاهای سرخ شده و آماده ، کیک و بیسکویت
 
این چربی ها باعث افزایش TC، TG  وü LDL و کاهش HDL می شوند.
 
برخی مطالعات نشان دهنده نقش  TFAs در افزایش مقاومتü به انسولین بوده است.

کلسترول غذائی

 
کلسترول غذائی تنها در صورتی باعث افزایش  LDL می شود که غذا حاوی چربی های اشباع به مقدار زیاد نیز باشد .
 
فیبرهای غذایی
• 
فیبرهای محلول موجود در حبوبات ، میوه ها و برخی میوه ها ( به خصوص مرکبات ) و سبزی ها ( به خصوص کلم و هویج ) در کاهش  LDL نقش دارند.

بیماری های مرتبط با تغذیه در دوران میانسالی


تغذیه در پیشگیری از بسیاری بیماری های دوران سالمندی از جمله آب مروارید، التهاب مفاصل، پوکی استخوان و آلزایمر نقش دارد.
 
آبü مروارید:                                                                                                                                بیماری وابسته به سن می باشد که در آن عدسی های چشم آسیب می بینند و اگر عدسی ها تحت عمل جراحی تعویض نشوند،در نهایت به کوری منجر می شود. البته در افرادی هم که به خوبی تغذیه شده اند ، این بیماری در اثر قرار گرفتن در معرض نور آفتاب ، عفونت های ویروسی، مواد سمی و اختلالات ژنتیکی عارض  می گردد. مواد مغذی آنتی اکسیدانی( ویتامین C، ویتامینE و ...) ممکن است در به حداقل رسانیدن میزان آسیب چشمی کمک کنند.  
 
التهابü مفاصل:                                                                                                                                                                                                                               شایعترین نوع آن تحلیل مفاصل)استئو آرتریت) می باشد که مفاصل دردناک می گردد. با افزایش سن،  استخوان ها شکننده شده و مفاصل بی شکل و دردناک شده ، حرکت مشکل می گردد. این بیماری میلیون ها نفر در جهان بویژه افراد مسن را تحت تاثیر قرار داده است. رژیم غذایی، غذا یا مکمل های ویژه ای جهت پیشگیری، درمان و رهایی از تحلیل مفاصل شناخته نشده است. البته در بسیاری از موارد مصرف مکمل های آمینو اسیدی، کلسیم، مس، روغن کبد ماهی، ویتامینD، لسیتین، اینوزیتول، عسل، شاهی آبی (کاکوتی) ، میوه تازه و سیر توصیه شده است، که این موارد نیز ناموفق بوده اند. ارتباطی بین تحلیل مفاصل و اضافه وزن وجود دارد. کاهش وزن برای افرادی که اضافه وزن دارند و دچار مشکل مذکور هستند، مساله مهمی است. چرا که مفاصل جهت تحمل وزن بالا تحت فشار و تحریک هستند.                                                                                                    نوع دیگر التهاب مفاصل، روماتیسم مفصلی می باشد که ارتباط نزدیکی با رژیم غذایی دارد. در این بیماری سیستم ایمنی به اشتباه به پوشش استخوان حمله می کند. عملکرد سیستم ایمنی به تغذبه کافی بستگی دارد و رژیم ناکافی ممکن است این نوع التهاب مفاصل را به همراه داشته باشد. شیر و لبنیات  روماتیسم مفصلی را در برخی افراد تشدید می نماید. اسیدهای چرب امگا3 که در ماهی یافت می شود، سبب تخفیف عوارض می گردد.همان رژیم غذایی که در بیماری قلبی به کار می رود و از لحاظ چربی اشباع(روغن حیوانی، چربی گوشت و...) و شیر پایین و چربی بلند زنجیر غیر اشباع( روغن های گیاهی و روغن ماهی ...) غنی است ، می تواند به پیشگیری یا کاهش التهاب مفاصل و درد آنها کمک نماید.   
 
پوکیü استخوان:                                                                                                                      
از بیماری های شایع است که استخوان ها بخاطر کاهش میزان املاح شکننده می گردند. تاکنون عوامل خطر متعددی مانند کمی دریافت کلسیم ، دریافت بیش از حد و یا کم پروتئین، بی حرکتی، مونث بودن، یائسگی، افزایش سن، کمی وزن، نژاد، ژنتیک و وجود سابقه خانوادگی این بیماری، مصرف بعضی داروها، ابتلا به بیماری های کلیوی، کبدی، دیابت، آلزایمر، روماتیسم مفصلی و ... را برای این بیماری نام برده اند. جهت پیشگیری از این بیماری که ناتوانی و کاهش قد و شکستگی های استخوانی را به دنبال دارد، افزایش تحرک و فعالیت و مصرف رژیم حاوی مقادیر کافی پروتئین و کلسیم توصیه می شود.                                                                                                                       جهت تنظیم برنامه های غذایی برای مبتلایان به این بیماری توجه به نکات زیر ضروری است:
 
تامین کالری کافی جهت حفظ وزن مطلوب و توجه به اختلالاتی مانند بیü اشتهایی یا پرخوری عصبی
 
مصرف روزانه 4-3 واحد از گروه لبنیاتü
 
تهیه عصارهü کلسیم از استخوان (با جوشاندن استخوان های گاو یا گوسفند در محیط های اسیدی نظیر  مخلوط سرکه و آبلیمو با آب این عصاره تهیه می شود.)
 
در تنظیم برنامه غذاییü گیاهخواران، توجه به مصرف بادام، فندق(3 قاشق غذاخوری از هر کدام) سبزی های برگ سبز( 5-3 واحد هر واحد 1 لیوان سبزی خام یا نصف لیوان سبزی پخته)، پونه خشک، برگ مو، انواع کلم، زیره، لوبیاها و نخود ضروری به نظر می رسد تا از این طریق کلسیم لازم فراهم شود.
 
قرار گرفتن 30-15دقیقه روزانه در معرض نور خورشید بدون پوششü جهت تامین ویتامینD
 
مصرف انواع ماهی ها (بخصوص ساردین و کلیکا به سبب آنکه باü استخوان خورده می شود.)
 
مصزف روغن نباتی غیر اشباع مانند آفتابگردان، ذرت،ü زیتون.
 
استفاده از آبمیوه ها در عوض نوشابه های کولادار، قهوه، چای ...(وجودü ویتامین C آبمیوه ها سبب افزایش جذب کلسیم می گردد.)
همان طور که مطرح شد با تنظیم  رژیم های غذایی متعادل، متنوع و کافی از جهت مواد مغذی می توان از بروز   عوارض ناشی  از پوکی استخوان پیشگیری نمود. مصرف نا آگاهانه و بی رویه مکمل های کلسیم، ویتامینو  ویتامینسبب بروز عوارضی از قبیل  سنگ های کلیوی، آهکی شدن بافت نرم، استفراغ، تهوع، سرگیجه و نفخ ... می شود. حال چرا برای افرادی که بیماری گوارشی، عدم تحمل لاکتوز، اختلالات دندانی و ... ندارند ، بجای آنکه یک رژیم غذایی مناسب طرح ریزی نماییم ، از همان ابتدا به سراغ توصیه به مصرف مکمل بشتابیم!
 
فشار خون:ü
عوامل خطر :
1- 
چاقی : خطر بروز فشارخون بالا در افراد چاق 2 تا 6 برابر بیشتر است.
کاهش 5 کیلو گرم وزن = کاهش 4/4 میلیمتر جیوه در فشارخون سیستولیک
2 – 
افزایش دریافت سدیم (  نمک )
3-
الکل
4-
پتاسیم ، منیزیوم ، کلسیم موجود در لبنیات و چربی های PUFA نقش محافظتی در برابر بروز فشارخون بالا دارند.
بدین ترتیب برنامه غذائی حاوی مقادیر فراوان میوه ها ، سبزی ها ، حبوبات و دانه های روغنی در پیشگیری و کنترل فشار خون بالا نقش دارند .
 
دیابت:ü
غذاهای حاوی کربوهيدرات شامل غلات کامل، ميوه ها، سبزيها و شير کم چربی ترکيب اصلی يک رژيم غذايی سالم برای همه افراد از جمله افراد ديابتی است.
کل کربوهيدرات مصرفی دارای اهميت بيشتری نسبت به منبع (نشاسته يا قند) يا نوع (نمايه گليسمی) کربوهيدرات است
اولويت اول برای غذا و برنامه وعده های غذايی کل کربوهيدراتی است که فرد ديابتی برای وعده ها و ميان وعده های غذايی انتخاب می کند.
اولویت دوم انتخاب غذاهایی است که قند خون را آهسته تر بالا می برند.
تقسیم کالری و کربوهیدرات مورد نیاز روزانه به 5 تا 6 وعده و مصرف حداکثر 45 تا 60 گرم کربوهیدرات در هر مهمترین توصیه جهت کنترل قند خون است.
رژیم غذایی مناسب جهت زنان سنین 45 تا 60 سال  با فعالیت بدنی سبک
صبحانه : نان سنگک (2 کفه دست ) + پنیر کم نمک ( 45 گرم ) + گردو ( 2 عدد ) + خیار و گوجه فرنگی
میان وعده : میوه
ناهار : برنج کته ( 8 قاشق غذاخوری ) + جوجه کباب ( 3 تکه ) + روغن زیتون ( 1 ق مرباخوری ) + ماست کم چربی ( نصف لیوان) + کلم پخته شده ( نصف لیوان) + گوجه فرنگی +  سالاد کاهو ، لبو و جوانه ماش
   
عصرانه : نصف لیوان شیر کم چربی + 1 واحد میوه
  
شام : نان سنگک ( 2 کفه دست ) + ماهی کباب شده ( 60 گرم معادل نصف عدد قزل آلا کوچک )   + لوبیا یا عدس پخته ( 3 قاشق غذاخوری ) + سالاد کاهو ، لبو و ذرت
 
قبل از خواب : 2 واحد میوه